Testament notarialny sporządza notariusz w formie aktu notarialnego, co odróżnia go od testamentu własnoręcznego pisanego samodzielnie w domu. Ta forma daje dwie przewagi trudne do uzyskania inaczej: notariusz weryfikuje zdolność spadkodawcy do sporządzenia testamentu w momencie jego spisywania oraz umożliwia zawarcie w dokumencie zapisu windykacyjnego, czyli postanowienia, na mocy którego wskazana osoba nabywa konkretny przedmiot z chwilą otwarcia spadku, bez potrzeby dodatkowych formalności.
Czym testament notarialny różni się od testamentu własnoręcznego?
Testament notarialny sporządza notariusz na podstawie oświadczenia woli spadkodawcy, podczas gdy testament własnoręczny spadkodawca pisze, podpisuje i datuje samodzielnie, bez udziału jakiejkolwiek osoby trzeciej. Różnica ta ma praktyczne znaczenie w chwili otwarcia spadku, ponieważ testament własnoręczny, mimo pozornej prostoty, bywa najczęściej kwestionowanym rodzajem testamentu, właśnie ze względu na brak pisma ręcznego z powodu choroby, błędy w dacie albo wątpliwości co do stanu świadomości spadkodawcy w chwili pisania. Notariusz sporządzający testament w formie aktu notarialnego, tak jak Jarosław Pluta prowadzący kancelarię w Piasecznie od 1997 roku, odczytuje go spadkodawcy przed podpisaniem i, w razie wątpliwości co do zdolności do czynności prawnych, może odmówić dokonania czynności, co samo w sobie stanowi dodatkowe zabezpieczenie dla przyszłych spadkobierców.
Co daje zapis windykacyjny i dlaczego wymaga formy notarialnej?
Zapis windykacyjny pozwala spadkodawcy wskazać, że konkretna osoba nabywa oznaczony przedmiot, na przykład mieszkanie albo udział w nieruchomości, z chwilą otwarcia spadku, bez konieczności przeprowadzania działu spadku między wszystkimi spadkobiercami. Ta konstrukcja jest dostępna wyłącznie w testamencie zachowującym formę aktu notarialnego, ponieważ ustawodawca uznał, że tak daleko idący skutek prawny wymaga udziału notariusza, weryfikującego świadomość i wolę spadkodawcy w chwili składania oświadczenia. Bez zapisu windykacyjnego przekazanie konkretnego składnika majątku określonej osobie zwykle wymaga zgody wszystkich spadkobierców w postępowaniu o dział spadku, co bywa źródłem sporów, zwłaszcza gdy relacje rodzinne są napięte.
Jak przebiega sporządzanie testamentu w kancelarii?
Sporządzanie testamentu notarialnego przebiega podobnie jak każdego innego aktu notarialnego: spadkodawca przedstawia notariuszowi dowód osobisty lub paszport, formułuje swoją wolę, a notariusz spisuje ją w formie aktu, odczytuje przed podpisaniem i upewnia się, że treść odpowiada rzeczywistej woli spadkodawcy. W naszej kancelarii do dyspozycji klientów oddajemy klimatyzowane sale konferencyjne wyposażone w sprzęt komputerowy, co ma znaczenie przy bardziej złożonych rozrządzeniach testamentowych, wymagających czasu na przemyślenie poszczególnych zapisów. Do ulubionych dziedzin prawa notariusza Jarosława Pluty należy między innymi prawo rodzinne, co w praktyce oznacza doświadczenie w rozmowach o rozrządzeniach majątkowych uwzględniających złożone relacje rodzinne.
Co dzieje się z testamentem notarialnym po śmierci spadkodawcy?
Po sporządzeniu testament notarialny zostaje odnotowany w notarialnym rejestrze testamentów, prowadzonym przez samorząd notarialny, dzięki czemu po śmierci spadkodawcy można ustalić, czy i u którego notariusza został sporządzony, nawet jeśli rodzina nie wie o jego istnieniu. Testament własnoręczny, przechowywany w domu albo u zaufanej osoby, takiej ochrony nie ma, a jego odnalezienie zależy wyłącznie od tego, czy ktoś wie, gdzie spadkodawca go trzymał. Gdy dochodzi do poświadczenia dziedziczenia, notariusz prowadzący tę procedurę ma obowiązek otworzyć i ogłosić testament, jeśli został sporządzony, co jest jednym z pierwszych etapów całej procedury spadkowej.
Kiedy notariusz nie może przeprowadzić poświadczenia dziedziczenia?
Notariusz nie może sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia, jeśli spadek został otwarty przed 1 lipca 1984 roku, jeśli dziedziczenie opiera się na testamencie szczególnym, na przykład ustnym, sporządzonym na statku albo w warunkach wojskowych, lub jeśli ma wątpliwości co do kręgu spadkobierców czy wysokości ich udziałów. Do tej listy należy również sytuacja, w której spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem niezamieszkującym w Polsce, a w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe za granicą, lub gdy w toku sporządzania protokołu dziedziczenia ujawnia się, że nie były obecne wszystkie osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy. W tych przypadkach jedyną drogą pozostaje postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku, mimo że co do zasady od marca 2009 roku spadkobiercy mogą wybrać ścieżkę notarialną zamiast sądowej.
Testament notarialny a testament własnoręczny: porównanie
Testament notarialny i testament własnoręczny różnią się nie tylko formą sporządzenia, ale też praktycznymi konsekwencjami dla spadkobierców.
| Cecha | Testament notarialny | Testament własnoręczny |
|---|---|---|
| Kto sporządza dokument | notariusz na podstawie oświadczenia spadkodawcy | spadkodawca samodzielnie |
| Możliwość zapisu windykacyjnego | tak | nie |
| Rejestracja w notarialnym rejestrze testamentów | tak | nie |
| Typowe podstawy kwestionowania | ograniczone, zwykle stan świadomości w chwili sporządzania | forma pisma, data, autentyczność podpisu |
Czy testament można odwołać lub zmienić?
Testament, niezależnie od formy, można odwołać w każdym czasie poprzez sporządzenie nowego testamentu, zniszczenie dotychczasowego dokumentu w zamiarze jego odwołania albo złożenie oświadczenia o odwołaniu w formie testamentu. Odwołanie testamentu notarialnego przez zniszczenie jego wypisu jest możliwe, ponieważ oryginał aktu notarialnego pozostaje w archiwum kancelarii, a fizyczne zniszczenie posiadanego egzemplarza nie unieważnia automatycznie samej czynności prawnej, co bywa źródłem nieporozumień wśród osób, które chcą samodzielnie wycofać się z wcześniejszych rozrządzeń. Najbezpieczniejszym sposobem odwołania lub zmiany testamentu notarialnego pozostaje sporządzenie nowego testamentu u notariusza, jednoznacznie wskazującego, że poprzedni dokument traci moc.
Podsumowanie
- Testament notarialny różni się od testamentu własnoręcznego udziałem notariusza, który odczytuje dokument i weryfikuje zdolność spadkodawcy do jego sporządzenia.
- Tylko forma notarialna umożliwia zawarcie zapisu windykacyjnego, pozwalającego przekazać konkretny składnik majątku bez postępowania o dział spadku.
- Testamenty notarialne mogą zostać odnotowane w notarialnym rejestrze testamentów, co ułatwia ich odnalezienie po śmierci spadkodawcy.
- Pominięcie osoby najbliższej w testamencie nie wyłącza jej prawa do zachowku, niezależnie od wybranej formy dokumentu.