Intercyza to potoczna nazwa umowy majątkowej małżeńskiej, czyli umowy zawartej w formie aktu notarialnego, którą małżonkowie rozszerzają, ograniczają wspólność ustawową albo ustanawiają rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Umowę tę można zawrzeć zarówno przed ślubem, jak i w dowolnym momencie trwania małżeństwa, a jej niezachowanie formy aktu notarialnego powoduje nieważność całej czynności.
Jakie ustroje majątkowe można ustanowić umową małżeńską?
Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje trzy warianty umowy majątkowej małżeńskiej: rozszerzenie wspólności ustawowej o składniki majątku, które normalnie pozostają osobiste, ograniczenie tej wspólności, albo pełne wyłączenie wspólności poprzez ustanowienie rozdzielności majątkowej. Czwartym, rzadziej wybieranym wariantem jest rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków, w której w czasie trwania małżeństwa majątki pozostają rozdzielone, ale w razie ustania tego ustroju małżonek, którego dorobek jest mniejszy, może żądać wyrównania różnicy. W praktyce naszej kancelarii, gdzie prawo rodzinne należy do specjalizacji notariusza Jarosława Jarosława Pluty, wybór konkretnego wariantu zależy od sytuacji stron: osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą często decydują się na rozdzielność majątkową, żeby oddzielić ryzyko biznesowe od majątku wspólnego rodziny.
Dlaczego forma aktu notarialnego jest tu obowiązkowa?
Umowa majątkowa małżeńska musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności, co oznacza, że intercyza podpisana w zwykłej formie pisemnej, na przykład w domu bez udziału notariusza, nie wywołuje żadnego skutku prawnego, niezależnie od tego, jak precyzyjnie została sformułowana. Ten wymóg wynika wprost z artykułu 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i ma chronić zarówno małżonków, jak i osoby trzecie, na przykład wierzycieli, przed nieformalnymi ustaleniami majątkowymi trudnymi do zweryfikowania. Małżonek może powoływać się wobec innych osób na zawartą umowę majątkową tylko wtedy, gdy jej istnienie i rodzaj były tym osobom wiadome, co ma znaczenie na przykład przy zaciąganiu kredytu czy prowadzeniu działalności gospodarczej przez jednego z małżonków.
Czym różni się intercyza zawarta przed ślubem od tej w trakcie małżeństwa?
Intercyza zawarta przed ślubem zaczyna obowiązywać dopiero z chwilą zawarcia małżeństwa i od razu ustala wybrany ustrój majątkowy, bez okresu, w którym obowiązywałaby wspólność ustawowa. Zdarza się to często wśród klientów międzynarodowych, którym nasza kancelaria udziela wyjaśnień również w języku angielskim, gdy jedno z narzeczonych mieszka na stałe za granicą i chce z góry ustalić zasady majątkowe przed przeprowadzką. Umowa zawarta już w trakcie małżeństwa zmienia dotychczasowy ustrój od dnia jej podpisania, nie działa wstecz, więc majątek zgromadzony przed jej zawarciem pozostaje rozliczany według wcześniejszych zasad, chyba że strony w samej umowie postanowią inaczej co do konkretnych składników. W obu przypadkach do zawarcia intercyzy konieczna jest zgoda obu stron, notariusz nie sporządzi takiej umowy na podstawie oświadczenia tylko jednego małżonka lub przyszłego małżonka.
Czego intercyza nie zmienia w relacji małżonków?
Intercyza reguluje wyłącznie stosunki majątkowe między małżonkami i nie wpływa na obowiązki wynikające z prawa rodzinnego, w tym na obowiązek alimentacyjny wobec dzieci ani na obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny w czasie trwania małżeństwa. Ustanowienie pełnej rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z tych obowiązków, mimo że w powszechnym przekonaniu intercyza bywa mylnie traktowana jako sposób na całkowite odseparowanie się finansowe od współmałżonka i dzieci. Rozdzielność majątkowa nie działa też wstecz wobec zobowiązań powstałych przed jej zawarciem, więc długi zaciągnięte wcześniej przez jednego z małżonków rozlicza się według zasad obowiązujących w chwili ich powstania.
Jakie dokumenty są potrzebne do sporządzenia umowy?
Do sporządzenia umowy majątkowej małżeńskiej notariusz potrzebuje dowodów osobistych lub paszportów obojga małżonków, a jeśli umowa zawierana jest już w trakcie małżeństwa, dodatkowo odpisu aktu małżeństwa potwierdzającego jego zawarcie. Jeśli umowa ma poprzedzać ślub, strony informują notariusza o planowanym terminie zawarcia małżeństwa, ponieważ intercyza przedślubna zaczyna wywoływać skutki dopiero z chwilą jego zawarcia, a nie z chwilą podpisania aktu notarialnego. Przy bardziej złożonych ustaleniach, w naszej kancelarii wcześniej omawiamy z klientami zakres planowanych postanowień, żeby przygotować treść aktu odpowiadającą rzeczywistej sytuacji majątkowej małżonków.
Trzy warianty umowy majątkowej: porównanie
Trzy podstawowe warianty umowy majątkowej małżeńskiej różnią się przede wszystkim zakresem majątku traktowanego jako wspólny.
| Wariant ustroju | Co pozostaje wspólne | Typowa sytuacja wyboru |
|---|---|---|
| Rozszerzenie wspólności ustawowej | więcej niż w ustroju ustawowym, np. składniki nabyte przed ślubem | ujednolicenie majątku małżonków |
| Rozdzielność majątkowa | majątki osobne od chwili zawarcia umowy | prowadzenie działalności gospodarczej przez jednego z małżonków |
| Rozdzielność z wyrównaniem dorobków | majątki osobne w trakcie małżeństwa, wyrównanie dorobku przy ustaniu ustroju | ochrona majątku przy jednoczesnym zachowaniu udziału w dorobku |
Czy umowę majątkową małżeńską można później zmienić?
Umowę majątkową małżeńską można w każdym czasie zmienić lub rozwiązać, zachowując tę samą formę aktu notarialnego, jaka była wymagana przy jej zawarciu. W razie rozwiązania umowy w trakcie małżeństwa między małżonkami powstaje z powrotem wspólność ustawowa, chyba że strony w akcie rozwiązującym postanowią inaczej, na przykład ustanawiając od razu inny wariant ustroju majątkowego. Zmiana umowy majątkowej bywa naturalnym krokiem przy istotnej zmianie sytuacji życiowej małżonków, na przykład przy rozpoczęciu wspólnej działalności gospodarczej albo przy narodzinach dziecka, gdy priorytety dotyczące zabezpieczenia majątku rodziny ulegają zmianie.
Podsumowanie
- Intercyza, czyli umowa majątkowa małżeńska, musi mieć formę aktu notarialnego pod rygorem nieważności.
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje trzy warianty ustroju: rozszerzenie lub ograniczenie wspólności ustawowej, rozdzielność majątkową oraz rozdzielność z wyrównaniem dorobków.
- Umowę można zawrzeć przed ślubem lub w trakcie małżeństwa, a także później zmienić lub rozwiązać, zachowując tę samą formę.
- Intercyza reguluje wyłącznie stosunki majątkowe między małżonkami i nie wpływa na obowiązki rodzinne, w tym na alimenty na dzieci.